Önce güvenlik
- Bir yetişkinle kurulum yap; dökülen suyu hemen sil.
- Deney suyunu içme. Gıda boyası yüzeyleri boyayabilir; tepsi kullan.
Uygun malzeme veya gözetim yoksa uygulama yapma; adımları okuyup tahmin-gözlem soruları üzerinden çalış.
Gerekli Malzemeler
- Aynı boyda 3 şeffaf plastik bardak
- 2 şerit emici kâğıt havlu
- Oda sıcaklığında su
- İsteğe bağlı 2 farklı gıda boyası
- Tepsi ve gözlem defteri
Başlamadan önce “Sence ne olacak?” sorusuna bir tahmin yaz. Sonuç tahmininden farklı çıkarsa tahminini değil, gözlemini kaydet.
Deney Nasıl Yapılır?
1. Düzeni kur
Bardakları yan yana tepsiye koy. Dıştaki ikisine eşit miktarda, yaklaşık yarılarına kadar su ekle; ortadakini boş bırak.
2. Suyu görünür yap
İstersen soldaki suya sarı, sağdakine mavi gıda boyasından birer damla ekle. Boya olmadan da suyun ilerleyişi izlenebilir.
3. Köprüleri yerleştir
Havluları uzun şerit olacak biçimde katla. Bir şeritle sol ve orta, diğeriyle orta ve sağ bardağı bağla. Dolu bardaklardaki uçlar suya değsin.
4. İlk izleri kaydet
5 ve 15 dakika sonra havludaki ıslak bölgenin nerede olduğunu çiz. Düzeni taşımadan bekle; suyun hareketi yavaş olabilir.
5. Sonucu karşılaştır
Bir–iki saat sonra bardaklardaki su seviyelerini ve ortadaki rengi kaydet. Daha yavaş ilerliyorsa birkaç saat daha gözlemle.
Ne Gözlemleyebilirsin?
Havlunun ıslanan bölgesi yukarı doğru ilerler; ortadaki bardakta zamanla su birikebilir. Sarı ve mavi boyalar birlikte taşınırsa ortadaki su yeşile yakın görünebilir. Hız havlunun yapısına bağlıdır.
Bilimsel Açıklaması: Neden Böyle Oluyor?
Su, havlunun lifleri arasındaki dar boşluklara yayılır. Suyun liflerle etkileşimi ve su taneciklerinin birbirini çekmesi, kılcallık denen bu hareketin oluşmasına katkı verir. Su, yer çekimi varken de dar boşluklarda bir miktar yükselebilir.
Havlu köprüsünün aşağı inen kısmı suyun komşu kaba ulaşmasını sağlar. Renk, suyun hareketini görünür kılan bir izleyicidir; suyu hareket ettiren bir motor değildir. Bu düzenek bir gözlem modelidir, bitkilerde su taşınmasının tüm mekanizmalarını tek başına açıklamaz.
Sık yapılan yorum hatası
Su yer çekiminden kurtulmaz veya kendiliğinden çoğalmaz. Başlangıçtaki su bardaklar ve havlu arasında dağılır; bir kısmı da buharlaşabilir.
Deneyi Küçük Bir Araştırmaya Dönüştür
Havlunun türü suyun ilerleme hızını değiştirir mi?
- Değiştireceğin
- Yalnız kâğıt havlu türünü değiştir.
- Gözlemleyeceğin / ölçeceğin
- Her 5 dakikada ıslak sınırın başlangıçtan uzaklığını cetvelle ölç.
- Sabit tutacakların
- Şerit uzunluğu ve genişliği, su miktarı, bardaklar ve gözlem süresi aynı olsun.
Defterine “Tahminim — Düzenek — Gözlemim — Sonucum” başlıklarını aç. Bir denemeyi herkes için geçerli kurala dönüştürme; beklenmeyen sonuçları da yaz.
Deney Çalışmadıysa Neyi Kontrol Etmelisin?
Ortadaki bardak kuru kaldı.
Havlunun iki ucunu kontrol et; dolu bardaktaki uç suya ulaşmalı, diğer uç orta bardağın içine uzanmalı. Emici havlu kullanıp daha uzun bekle.
Renkler çamurlu görünüyor.
Çok boya eklemiş olabilirsin. Yeni düzende daha az boya kullan; başarının ölçütü güzel renk değil, suyun yer değiştirmesidir.
Deney sonrası temizlik
Bardakları yıka, tepsiyi kurula. Islak ve boyalı havluyu uygun atık kutusuna koy.
Sık Sorulan Sorular
Yürüyen su deneyi kaç dakikada olur?
İlk ıslanma birkaç dakika içinde görülebilir; orta bardakta belirgin su birikmesi bir–iki saat veya daha uzun sürebilir. Havlu ve düzenek süreyi etkiler.
Gıda boyası olmadan yapılır mı?
Evet. Boya yalnız hareketi ve karışmayı daha kolay görmeyi sağlar. Havludaki ıslak sınırı kalemle defterine işaretleyebilirsin.
Yürüyen su deneyinin konusu nedir?
Kılcallık, emicilik ve kontrollü gözlemdir. Renk karışımı da gözlenebilir; bu etkinlik doğrudan bir kimyasal tepkime göstergesi değildir.
Kaynaklar ve İleri Okuma
Anlatım FenciHoca için özgün Türkçe olarak hazırlanmıştır. Aşağıdaki eğitim ve bilim kaynakları, deneyin arkasındaki kavramları incelemek içindir; kurumlar FenciHoca içeriğini onaylamış veya deneyi burada uygulamış değildir.